По Закону о привредним друштвима сва предузећа се деле на јавна и привредна друштва. Привредна друштва могу бити: друштва лица и друштва капитала.
Друштва лица су:
- ортачко друштво и
- командитно друштво.
Појам и конститутивни елементи командитног друштва
Према привредноправним оквирима, командитно друштво је врста предузећа у форми привредног друштва које оснивају два или више физичких и/или правних лица у својству ортака ради обављања одређене привредне делатности под заједничким пословним именом (фирмом).
Кључна правна специфичност командитног друштва огледа се у постојању две категорије ортака са битно различитим статусом:
комплементари и командитори.
Природу командитног друштва примарно одређују персоналне (личне) карактеристике, познанство и међусобно поверење комплементара. Са друге стране, лична својства командитора нису битна за друштво, јер они у друштву учествују капиталом, а не својом личношћу.
Правни положај ортака: Комплементари vs Командитори
Разграничење права и обавеза између комплементара и командитора представља основну правну материју ове наставне јединице.
На основу стручних извора из привредног права, статусна права и обавезе ортака рашчлањују се на следећи начин:
- Својства и одговорност комплементара: Комплементари имају статус који је у потпуности једнак статусу ортака у ортачком друштву. Они за обавезе друштва одговарају неограничено целокупном својом имовином. Пошто се њихова имена обавезно наводе у фирми (пословном имену) друштва, називају се и „јавни“ или „спољни“ ортаци. Они воде пословање друштва, а њихов улог у друштво може бити изражен у новцу, стварима, правима, али и у раду и услугама.
- Својства и одговорност командитора: Командитори одговарају за ризик пословања само до висине свог уговореног улога. Уколико друштво послује са губитком, они могу изгубити највише свој улог у друштву, али не одговарају својом личном имовином. Називају се и „тајни“ или „унутрашњи“ ортаци јер се њихова имена не наводе у фирми друштва. Командитори законом немају право да учествују у вођењу пословања, а њихов улог може бити у новцу, стварима и правима израженим у новчаној вредности (док рад и услуге не могу бити њихов улог).
Како би се ученицима омогућио јасан визуелни преглед и лакше памћење разлика, суштинска обележја ортака систематизована су у упоредној табели.
| Критеријум анализе | Комплементари („Јавни / Спољни ортаци“) | Командитори („Тајни / Унутрашњи ортаци“) |
|---|---|---|
| Одговорност за обавезе | Неограничена (целокупном личном имовином) | Ограничена (до висине уговореног улога) |
| Вођење послова (управљање) | Воде пословање друштва | Не учествују у вођењу послова |
| Фирма (пословно име) | Имена се обавезно наводе у фирми | Имена се не наводе у фирми друштва |
| Природа оснивачког улога | Новац, ствари, права, рад и услуге | Новац, ствари и права (изражени у новцу) |
| Лична својства ортака | Пресудна (познанство и међусобно поверење) | Небитна (учествују капиталом, а не личношћу) |
Имовина друштва, добит и пренос удела
Почетна имовина (главница) командитног друштва формира се од улога свих оснивача (комплекментара и командитора). Током времена, имовина друштва се може повећавати или смањивати у зависности од остварених резултата пословања.
Привредноправни извори утврђују следећа правила о имовинско-правним односима:
- Расподела добити и сношење губитка: Комплементари и командитори учествују у расподели остварене добити и сношењу пословног губитка сразмерно њиховом учешћу у капиталу друштва.
- Режим преношења удела: Преношење целине или дела удела комплементара условљено је сагласношћу свих ортака у друштву (и комплементара и командитора). Са друге стране, командитори могу слободно преносити цео или део свог удела на друге ортаке или на трећа лица, без условљавања таквом сагласношћу.
Организовање вођења послова друштва
Управљачка функција у командитном друштву припада комплементарима, док командитори не могу учествовати у оперативном управљању.
Према стручној литератури, организација вођења послова може се уредити уговором о оснивању или уговором ортака на следеће начине:
- Вођење послова може се поверити једном комплементару.
- Пословање може водити неколицина комплементара заједнички.
- Вођење послова се може поверити посебном органу командитног друштва.
- Пословна функција се може поверити трећем лицу које није ортак друштва — односно прокуристи.
Престанак статуса ортака и трансформација правне форме
Иступање појединих ортака из командитног друштва може проузроковати статуснее промене и трансформацију друштва у другу правну форму.
Уколико из друштва иступи један ортак, преостали ортаци могу донети одлуку о промени правне форме пословања. По посебним правилима решава се ситуација када из друштва иступи читава једна категорија ортака:
- Иступање свих комплементара: Ако из друштва иступе сви комплементари, командитно друштво може наставити пословање трансформацијом у друштво са ограниченом одговорношћу (д.о.о.) или акционарско друштво (а.д.), под условом да за такву одлуку гласају сви преостали командитори.
- Иступање свих командитора: Уколико из друштва иступе сви командитори, друштво се може трансформисати у ортачко друштво (ОД) или наставити пословање у форми предузетника.
Предности, недостаци и заступљеност у пракси
Командитно друштво ублажава основни недостатак ортачког друштва — проблем неограничене одговорности свих ортака који представља препреку за привлачење свежег капитала.
- Кључна предност: Могућност спајања ортака који поседују специфичне личне квалитете и међусобно поверење (који желе активно да управљају и преузимају неограничену одговорност) са ортацима који су заинтересовани искључиво за принос на уложени капитал, а нису спремни да ризикују личну имовину нити да воде послове.
- Реалност у привредној пракси: Упркос предностима у погледу флексибилности капитала, командитна друштва се у савременој привредној пракси срећу веома ретко, чак ређе и од ортачких друштава.
Карактеристике ортачког друштва су:
- Појам ортачког друштва. То је облик пословне организације у којој се удружују два или више лица(ортака) ради обављања одређене делатности.
- Шта представља основу ортачког друштва? Основу представља споразум ортака у њиховим уделима у капиталу предузећа, у начину расподеле добитка, сношењу губитака, учешћу у управљању , о пријему и одласку чланова друштва.
- убраја се у друштва лица зато што преовлађују личне карактеристике оснивача
- Удели у укупном капиталу су у сразмери са расподелом профита, као и са деловима чисте имовине предузећа при његовој ликвидацији- ликвидациона маса.
- Ортак може да уложи капитал или услуге или рад. Улози у предузеће могу бити у раду(технологија производње), у правима(патенти), у стварима(пословне просторије) изражени новчано.
- удели унутар предузећа преносе се слободно, док је за преношење удела на трећа лица потребна сагласност свих чланова
- Ортаци за обавезе предузећа одговарају неограничено (целокупном личном имовином) и солидарно (уколико један од оснивача не може да измири обавезе, дату обавезу преузимају остали ортаци).
- имовина предузећа се формира од материјалних вредности-новац, права и ствари; поред материјалних вредности улог може бити у раду и услугама.
- са повећањем броја ортака повећава се и ризик губитака имовине сваког ортака. Не постоји ограничење у броју ортака.
- При свакој промени ортака (искључења и примања) изнова се формира ортачко друштво. Ова друштва се углавном формирају код услужних делатности (лекарске ординације, адвокатске) или трговина на мало
Карактеристике командитног друштва су:
- Командитно друштво је друштво које се оснива уговором два или више лица ради обавља делатност под заједничком фирмом. Састоји се од две врсте чланова са неједнаким правима и обавезама:
- Комплементара који неограничено и солидарно одговарају за обавезе друштва и имају право управљања предузећем и
- Командитора који за обавезе предузећа одговарају ограничено до висине улога и немају право управљања предузећем.
- Оснивачи могу бити физичка и правна лица, с тим што један власник мора бити физичко лице
- циљ- пословање ради остваривања профита
- Обавезан орган командитног друштва је директор (комплементар).
- расподела добитка и губитка врши се у складу са уговором о оснивању друштва
- Ако из командитног друштва иступе сви комплементари, друштво може наставити са радом као ДОО , АД или предузетник
- Ако из командитног друштва иступе сви командитори друштво може наставити са радом као ОД или предузетник.