По Закону о привредним друштвима сва предузећа се деле на јавна и привредна друштва. Привредна друштва могу бити: друштва лица и друштва капитала.

Друштва лица су:

  • ортачко друштво и
  • командитно друштво.

Појам и конститутивни елементи командитног друштва

Према привредноправним оквирима, командитно друштво је врста предузећа у форми привредног друштва које оснивају два или више физичких и/или правних лица у својству ортака ради обављања одређене привредне делатности под заједничким пословним именом (фирмом).

Кључна правна специфичност командитног друштва огледа се у постојању две категорије ортака са битно различитим статусом:

комплементари и командитори.

    Природу командитног друштва примарно одређују персоналне (личне) карактеристике, познанство и међусобно поверење комплементара. Са друге стране, лична својства командитора нису битна за друштво, јер они у друштву учествују капиталом, а не својом личношћу.

    Правни положај ортака: Комплементари vs Командитори

    Разграничење права и обавеза између комплементара и командитора представља основну правну материју ове наставне јединице.

    На основу стручних извора из привредног права, статусна права и обавезе ортака рашчлањују се на следећи начин:

    • Својства и одговорност комплементара: Комплементари имају статус који је у потпуности једнак статусу ортака у ортачком друштву. Они за обавезе друштва одговарају неограничено целокупном својом имовином. Пошто се њихова имена обавезно наводе у фирми (пословном имену) друштва, називају се и „јавни“ или „спољни“ ортаци. Они воде пословање друштва, а њихов улог у друштво може бити изражен у новцу, стварима, правима, али и у раду и услугама.
    • Својства и одговорност командитора: Командитори одговарају за ризик пословања само до висине свог уговореног улога. Уколико друштво послује са губитком, они могу изгубити највише свој улог у друштву, али не одговарају својом личном имовином. Називају се и „тајни“ или „унутрашњи“ ортаци јер се њихова имена не наводе у фирми друштва. Командитори законом немају право да учествују у вођењу пословања, а њихов улог може бити у новцу, стварима и правима израженим у новчаној вредности (док рад и услуге не могу бити њихов улог).

    Како би се ученицима омогућио јасан визуелни преглед и лакше памћење разлика, суштинска обележја ортака систематизована су у упоредној табели.

    Критеријум анализеКомплементари („Јавни / Спољни ортаци“)Командитори („Тајни / Унутрашњи ортаци“)
    Одговорност за обавезеНеограничена (целокупном личном имовином)Ограничена (до висине уговореног улога)
    Вођење послова (управљање)Воде пословање друштваНе учествују у вођењу послова
    Фирма (пословно име)Имена се обавезно наводе у фирмиИмена се не наводе у фирми друштва
    Природа оснивачког улогаНовац, ствари, права, рад и услугеНовац, ствари и права (изражени у новцу)
    Лична својства ортакаПресудна (познанство и међусобно поверење)Небитна (учествују капиталом, а не личношћу)

    Имовина друштва, добит и пренос удела

    Почетна имовина (главница) командитног друштва формира се од улога свих оснивача (комплекментара и командитора). Током времена, имовина друштва се може повећавати или смањивати у зависности од остварених резултата пословања.

    Привредноправни извори утврђују следећа правила о имовинско-правним односима:

    • Расподела добити и сношење губитка: Комплементари и командитори учествују у расподели остварене добити и сношењу пословног губитка сразмерно њиховом учешћу у капиталу друштва.
    • Режим преношења удела: Преношење целине или дела удела комплементара условљено је сагласношћу свих ортака у друштву (и комплементара и командитора). Са друге стране, командитори могу слободно преносити цео или део свог удела на друге ортаке или на трећа лица, без условљавања таквом сагласношћу.

    Организовање вођења послова друштва

    Управљачка функција у командитном друштву припада комплементарима, док командитори не могу учествовати у оперативном управљању.

    Према стручној литератури, организација вођења послова може се уредити уговором о оснивању или уговором ортака на следеће начине:

    1. Вођење послова може се поверити једном комплементару.
    2. Пословање може водити неколицина комплементара заједнички.
    3. Вођење послова се може поверити посебном органу командитног друштва.
    4. Пословна функција се може поверити трећем лицу које није ортак друштва — односно прокуристи.

    Престанак статуса ортака и трансформација правне форме

    Иступање појединих ортака из командитног друштва може проузроковати статуснее промене и трансформацију друштва у другу правну форму.

    Уколико из друштва иступи један ортак, преостали ортаци могу донети одлуку о промени правне форме пословања. По посебним правилима решава се ситуација када из друштва иступи читава једна категорија ортака:

    • Иступање свих комплементара: Ако из друштва иступе сви комплементари, командитно друштво може наставити пословање трансформацијом у друштво са ограниченом одговорношћу (д.о.о.) или акционарско друштво (а.д.), под условом да за такву одлуку гласају сви преостали командитори.
    • Иступање свих командитора: Уколико из друштва иступе сви командитори, друштво се може трансформисати у ортачко друштво (ОД) или наставити пословање у форми предузетника.

    Предности, недостаци и заступљеност у пракси

    Командитно друштво ублажава основни недостатак ортачког друштва — проблем неограничене одговорности свих ортака који представља препреку за привлачење свежег капитала.

    • Кључна предност: Могућност спајања ортака који поседују специфичне личне квалитете и међусобно поверење (који желе активно да управљају и преузимају неограничену одговорност) са ортацима који су заинтересовани искључиво за принос на уложени капитал, а нису спремни да ризикују личну имовину нити да воде послове.
    • Реалност у привредној пракси: Упркос предностима у погледу флексибилности капитала, командитна друштва се у савременој привредној пракси срећу веома ретко, чак ређе и од ортачких друштава.

    Карактеристике ортачког друштва су:

    • Појам ортачког друштва. То је облик пословне организације у којој се удружују два или више лица(ортака) ради обављања одређене делатности.
    • Шта представља основу ортачког друштва? Основу представља споразум ортака у њиховим уделима у капиталу предузећа, у начину расподеле добитка, сношењу губитака, учешћу у управљању , о пријему и одласку чланова друштва.
    • убраја се у друштва лица зато што преовлађују личне карактеристике оснивача
    • Удели у укупном капиталу су у сразмери са расподелом профита, као и са деловима чисте имовине предузећа при његовој ликвидацији- ликвидациона маса.
    • Ортак може да уложи капитал или услуге или рад. Улози у предузеће могу бити у раду(технологија производње), у правима(патенти), у стварима(пословне просторије) изражени новчано.
    • удели унутар предузећа преносе се слободно, док је за преношење удела на трећа лица потребна сагласност свих чланова
    • Ортаци за обавезе предузећа одговарају неограничено (целокупном личном имовином) и солидарно (уколико један од оснивача не може да измири обавезе, дату обавезу преузимају остали ортаци).
    • имовина предузећа се формира од материјалних вредности-новац, права и ствари; поред материјалних вредности улог може бити у раду и услугама.
    • са повећањем броја ортака повећава се и ризик губитака имовине сваког ортака. Не постоји ограничење у броју ортака.
    • При свакој промени ортака (искључења и примања) изнова се формира ортачко друштво. Ова друштва се углавном формирају код услужних делатности (лекарске ординације, адвокатске) или трговина на мало

    Карактеристике командитног друштва су:

    • Командитно друштво је друштво које се оснива уговором два или више лица ради обавља делатност под заједничком фирмом. Састоји се од две врсте чланова са неједнаким правима и обавезама:
    • Комплементара који неограничено и солидарно одговарају за обавезе друштва и имају право управљања предузећем и
    • Командитора који за обавезе предузећа одговарају ограничено до висине улога и немају право управљања предузећем.
    • Оснивачи могу бити физичка и правна лица, с тим што један власник мора бити физичко лице
    • циљ- пословање ради остваривања профита
    • Обавезан орган командитног друштва је директор (комплементар).
    • расподела добитка и губитка врши се у складу са уговором о оснивању друштва
    • Ако из командитног друштва иступе сви комплементари, друштво може наставити са радом као ДОО , АД или предузетник
    • Ако из командитног друштва иступе сви командитори друштво може наставити са радом као ОД или предузетник.